Ślōnske znaki – cajchy: familŏk i klachanie
#audio1
J: Gŏdały my trochã ô ślōnskich śpiywkach. To takŏ ślōnskŏ cecha, dŏwnij gŏdali cajcha.
I: Ja jŏ wiym. Ślōnzŏki radzi majōm śpiywać i grać. A słowo cajcha mie sie zdŏ.
J: Jak jŏ była bajtlym, to sie robiyło na ôgrōdkach roztōmajte fajery i zŏwdy tam bōł ftoś, co mioł cyjã, inakszyj gŏdajōm: harmōnijŏ i groł.
I: Ja, i były take śpiywki – ôgniskowo-familijne. „Dzióbka dej” tam nik niy śpiywoł. Tam raczyj było „Bela Mari” i inksze.
J: Ja, to była cajcha ślōnskŏ. Dzisiej już mało fto grŏ na fajerach i mało fto śpiywŏ. Wszyjscy puszczajōm muzykã mechaniczno ze komputera.
I: Żŏl. Mie by sie zdały take fajery ze śpiywaniym i graniym na cyji.
J: Dzisioj trza szukać inkszych ślōnskich cajchōw.
I: Za tako może być familŏk, pra?
J: Ja, i jŏ myślã, że jak kajś sōm familŏki jeszcze, to jednakōż możno tam i na placu pomiyndzy familŏkami przytrefi sie jubel po dŏwnymu z cyjōm i śpiywaniym.
I: Rada bych to uwidziała.
J: Kejś za bajtla, to jak baby siedziały na ławce przed familŏkym i klachały, to czasym jakiś chop wyskoczył ze siyni z cyjōm i zaczōn grać.
I: To richtig fajnie było. To takŏ sōmsiedzkŏ integracyjŏ. Jŏ znōm take słowo: klachula, klachule. To ôd tego klachania, ja?
J: Dyć. A bajtle sie integrowały na siyni.
I: A co tam robiyły?
J: Trochã to samo co te baby. Znaczy sie trochã klachały. Ôsprawiały, co było we szkole, a co u nich w dōma, a kaj pojadōm na feryje.
I: A na take bajtle ôd klachaniŏ tyż sie gŏdało klachule?
J: Na dziołchy ja, czasym tyż tyrtula, tyrtule, a na synkōw klachŏcz, abo bardzij paplŏk, paplŏki ôd paplaniŏ.
I: A tyrtula to ôd czego?
J: Ôd tyrtać – to dużo gŏdać, paplać, ale tyż plotkować.
I: I te bajtle ino klachały? To trochã nudno do bajtli? Niy nudziło im sie?
J: Nudzić sie to cnić sie.
I: No to co robiyły, jak jym sie cniyło?
J: Chopcy wyłaziyli na plac grać w bala.
I: Fuzbal?
J: Ja. Grać w fuzbal, grać w bala to właściwie jedne i to samo.
I: Wszyjscy chopcy chcōm być piłkarzami.
J: Fuzbalŏkami.
I: A dziołchy? Co robiyły na placu?
J: Skŏkały w gumã – i to je do dzisioj.
I: Ja, jŏ tyż kejś skŏkała w gumã.
J: I my mieli fest radzi robić kōnsztiki na klopsztandze.
I: Co to klopsztanga?
J: Tam sie tepichy klupie kloprym. Gŏdej, co robiyły bajtle na placu przed familŏkym?
I: Chopcy grali fuzbal, dziołchy skŏkały w gumã i robiyły kōnsztiki na klopsztandze, a wszyjscy pospołu klachali na siyni.
GRAMATYKA
Ciekawym czasownikiem po śląsku jest widzieć. On jest niedokonany. Ten sam, tak samo zresztą brzmiący czasownik po polsku ma parę dokonaną: zobaczyć. Czyli są to formy supletywne. Supletywne, czyli dwie formy fleksyjne tego samego wyrazu pochodzą od dwóch zupełnie różnych tematów: człowiek – ludzie, rok – lata i właśnie widzieć – rozbaczyć. Po śląsku zaś czasownik widzieć ma bardzo regularną parę dokonaną, utworzoną przedrostkiem prefiksem u-: widzieć – uwidzieć. Zatem ułatwia to uczenie się śląskiego, prawda?
