J: Iwōna, gŏdały my ô roztōmajtych ślōnskich cajchach.
I: Ja. Bōł familŏk, bōł bōnclŏk, były kōmporty i inksze roztōmajte ône.
J: I gŏdały my, co rychtich wŏżnŏ w dōma je ryczka.
I: Aha, ôna mŏ być do struganiŏ kartofli.
J: Ja. Jŏ w dōma zŏwdy w kuchni siedziałach na ryczce. Bo kartofle my mieli w takym kibelku pod ausgusym.
I: A kibel to niy ma ustymp?
J: Niy, po naszymu ustymp to haziel. A kibel to je wiadro. To je z jakigoś dialektu niymieckigo.
I: Aaa. Nō to kartofle we wiadrze, znaczy w kibelku. Ale pod czym??? To już doprŏwdy niy wiym.
J: Ausgus to je zlyw – potyn godali my tyż zlewozmywak.
I: To pod ausgusym ludzie trzimiōm hasiŏki, hasie, take dōmowe kible, do kerych ciepiōm hasie.
J: Ja. A kejś my trzimali tyż drugi kibel z kartoflami, co my je przyniyśli ze pywnice.
I: Dzisioj już ludzie niy trzimiōm kartofli we pywnicy.
J: We wiynkszości niy, bo wszyjsko idzie kupić w kożdyj chwili we sklepie blisko chałpy.
I: Kejś to trzimali tam tyż beczkã z kapustōm kiszōnōm i te, nō… te ône, kōmporty.
J: Ja, a kartofle były w grōdzy. U mie w dōma jŏ za bajtla musiałach łazić do pywnice po te kartofle. A bołach sie fest, bo tam było moc pajōnkōw.
I: Co to je pajōnk to wiym.
J: Ha ha, ale śmiyszne.
I: Ale co to grōdzy… niy wiym.
J: Grōdza. To take ôbudowane, ôgrodzōne miyjsce we pywnicy, do kerego sie na podzim wciepowało cetnŏr abo dwa cetnŏry kartofli, coby były na cołko zimã.
I: Aaa. Grōdza bo ‘grodzić’.
J: Ja. Szprytnieś spokopiyła. Ale wracōmy na wiyrch, do dōm. Bierã ryczkã, siadōm na niã, bierã spod ausgusa jedyn kibel z kartoflami, drugi ze hasiami i strugōm kartofle.
I: A tyn kibel z hasiami je po…?
J: Nō, bo jak strugŏsz kartofle, to sōm z tego ôszkrabiny i ône trza wyciepać do hasiŏ.
I: Potyn warzi sie kartofle.
J: Ja. Mogōm być sztamfowane. Je taki tuczek do sztamfowaniŏ.
I: A i wiym! Mogōm być tyż take smażōne… to sie mianuje, znaczy sie ône sie mianujōm…
J: Bratkartofle. U nŏs czynsto były jako przidane na wieczōr do wodziōnki.
I: A ta ryczka to ino do struganiŏ kartofli?
J: Niy, do jabek na kōmport do przikłŏdu tyż – ale z jabek to u nŏs były ôbiyrki, niy ôszkrabiny.
I: A jeszcze coś z tōm ryczkōm?
J: Ja! Siedli sie na nij starka abo starzik, jak chcieli poôsprawiać bajtlōm i niy chcieli sie do ônych skłōniać, bo im ôd skłōnianiŏ strzykało.
I: Ha! Jŏ niy ma jeszcze starka, a tyż mi czasym strzyknie. Tōż lecã kupić ryczkã.
GRAMATYKA
Lekcję poświęciłyśmy jednemu z ważnych śląskich symboli, słów-kluczy, czyli ryczce. To wyraz i przedmiot, który jeszcze nie tak dawno królował w śląskich domach, w śląskich kuchniach. Bez niej trudno było sobie wyobrazić przygotowywanie obiadu, ale też współżycie w śląskiej wielopokoleniowej rodzinie. Ważne by o niej pamiętać. By ją mieć i niej mówić, no i… na niej siedząc mówić. Abo jeszcze lepij godać, ôsprawiać i rzōńdzić. Po ślōnsku, po naszymu abo i po cudzymu. Bele mądrze i ku pokojowi.
